De Spaanse cultuur: eten, feesten en flamenco

Spanje ligt op een kruispunt: tussen Europa en Afrika, en tussen de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee. Door die ligging kwamen er door de eeuwen heen veel volken naar het land. Elk volk liet iets achter: in de gebouwen, in het eten en in de taal. Samen vormen ze de Spaanse cultuur van nu: levendig, gastvrij en per streek heel verschillend.

Een mengelmoes van culturen

De Romeinen bouwden wegen, bruggen en hele steden. Hun aquaduct in Segovia en het theater in Mérida staan er nog steeds. Na de Romeinen kwamen de Visigoten, en in 711 de Moren uit Noord-Afrika. Zij bleven bijna achthonderd jaar. Uit die tijd stammen de Mezquita in Córdoba en het Alhambra in Granada.

Ook in de taal zie je die geschiedenis terug. Het Spaans heeft veel woorden uit het Arabisch, zoals el aceite (de olie), el azúcar (de suiker), la almohada (het kussen) en ojalá (hopelijk). En in steden als Toledo en Girona vind je nog de oude Joodse wijk.

Eten en drinken

In Spanje wordt vaak en goed gegeten. Spanjaarden houden van verse producten: groente en fruit van de markt, vis, olijfolie en goede ham. En elke streek heeft een eigen keuken:

• Het noorden (Galicië, Asturië en Baskenland): vis, schaal- en schelpdieren. Bekend zijn pulpo a la gallega (octopus op Galicische wijze), de bonenschotel fabada uit Asturië en de pintxos uit Baskenland.
• Valencia: de paella. Die is genoemd naar de pan waarin hij wordt gemaakt. In de echte paella valenciana gaan kip, konijn en bonen; de versie met zeevruchten heet paella de marisco.
• Catalonië: brood met tomaat (pan con tomate, in het Catalaans pa amb tomàquet) en als toetje crema catalana.
• Het binnenland (Castilië): vlees, gegrild of geroosterd in een houtoven, zoals het speenvarken (cochinillo) uit Segovia.
• Andalusië: koude soepen als gazpacho en salmorejo, en gefrituurde vis (pescaíto frito).

Meer over de gerechten, de olijfolie en de wijn lees je in De Spaanse keuken.

Vijf keer per dag eten

Spanjaarden eten vaak, en naar Nederlandse begrippen laat. Een gewone dag ziet er zo uit:

• Het ontbijt (el desayuno, tussen acht en tien uur): licht, bijvoorbeeld koffie met geroosterd brood met tomaat en olijfolie.
• Halverwege de ochtend (rond elf uur): een kop koffie met een stukje tortilla of een broodje (un bocadillo).
• De lunch (la comida, tussen twee en drie uur): de belangrijkste maaltijd van de dag. Warm en vaak met drie gangen: een eerste gang (el primer plato), een hoofdgerecht van vlees of vis (el segundo plato) en een toetje (el postre). Brood ontbreekt bijna nooit. Veel restaurants hebben door de week een voordelig menú del día.
• Het tussendoortje (la merienda, rond zes uur): vooral voor kinderen, bijvoorbeeld een broodje, fruit of iets zoets.
• Het avondeten (la cena, tussen negen en tien uur, in de zomer en in het weekend vaak later): meestal lichter dan de lunch.

Na het eten blijven Spanjaarden graag nog even aan tafel zitten om te praten. Dat heet la sobremesa. Voor de lunch hoor je trouwens zowel la comida als el almuerzo; in sommige streken is el almuerzo juist de hap halverwege de ochtend.

Waarom zo laat? Een verklaring die vaak wordt genoemd: Spanje gebruikt sinds 1940 dezelfde tijd als Nederland, terwijl het grotendeels even ver naar het westen ligt als Engeland. Naar de zon gemeten eten Spanjaarden dus minder laat dan het lijkt. Hoe laat ze precies eten, lees je (in het Spaans) in ¿A qué hora comen los españoles?

Het leven speelt zich buiten af

Door het warme klimaat zijn Spanjaarden veel buiten. ’s Avonds zitten de terrassen en pleinen vol, jong en oud door elkaar. Met vrienden ga je vaak van bar naar bar om tapas te eten: ir de tapas. In sommige steden, zoals Granada, krijg je bij elk drankje een gratis tapa. In Baskenland heten de hapjes pintxos.

En de siësta? Een middagdutje (la siesta) hoort bij het beeld dat we van Spanje hebben, maar wie werkt, heeft daar meestal geen tijd voor. Wel gaan veel winkels, vooral in kleinere plaatsen, ’s middags een paar uur dicht.

Feesten

Spanjaarden vieren graag feest, en bijna elke stad of elk dorp heeft een eigen fiesta. Een paar bekende feesten:

• Semana Santa (de week voor Pasen): processies door de straten, vooral in Andalusië.
• Las Fallas in Valencia (maart): enorme, kleurige beelden gaan in de nacht van 19 maart in vlammen op.
• De Feria de Abril in Sevilla (in het voorjaar): een week feest in tenten (casetas), met flamencojurken en de dans sevillanas.
• San Fermín in Pamplona (6 tot 14 juli): ’s ochtends rennen mensen voor de stieren uit door de straten.
• La Tomatina in Buñol, bij Valencia (eind augustus): een groot gevecht met tomaten.
• Oud en nieuw en Driekoningen: op oudejaarsavond eten Spanjaarden om middernacht twaalf druiven, één bij elke klokslag. Kinderen krijgen hun cadeaus vooral op 6 januari, van de Drie Koningen (los Reyes Magos). Lees meer over Kerst vieren in Spanje.

Flamenco en kunst

Flamenco komt uit Andalusië. Het is een combinatie van zang (el cante), gitaarspel (el toque) en dans (el baile), vaak met handgeklap (las palmas). De gitanos, de Spaanse Roma, hebben een grote rol gespeeld in het ontstaan ervan. Sinds 2010 staat flamenco op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed.

Spanje heeft ook beroemde schilders voortgebracht. In Madrid hangen schilderijen van Velázquez en Goya in het Prado, en werk van Picasso en Dalí in het Museo Reina Sofía, waaronder het beroemde Guernica.

Meer over het land zelf, van de ligging tot de geschiedenis, lees je in Het land Spanje.